صبح خواب مانده است

" />

یادداشتی بر حاشیه‌ی کمدی استشمامات- نگاه یک بیننده

حسین نظریان

کمدی استشمامات را به واسطه‌ی نمایشنامه‌ی محکم و کارگردانی خوبش به مثابه کتابی دیدم، آن هم کتاب شعر. منظور از شعر نگاه عام و دستمالی شده‌ی رمانیسیسمی نیست، بلکه مقصودم این است که این اثر در کل به حمایت اجزای ساختمند خود به زیبایی و انسجام دست یافته است. این کتاب شعر طرح جلد هم دارد! اشتباه نکنید منظورم از طرح جلد بروشورهایی نیست که برای تبلیغ و معرفی اثر چاپ می‌شوند!

فرهنگسرای نیاوران- کنار درب ورودی سالن گوشه، سمت راست؛ آثار حجمی آرزو ندرلو از دماغ! طراحی حجمی از بینی بزرگانی هم‌چون  برشت، وودی آلن، بتهوون، ویرجینیا وولف، ماری کوری، هگل، وانگوک، شکسپیر، چاپلین و بقیه‌ای که یادم نیست. متعجب می‌شوی اما فقط یک لحظه، چون این طرح جلد هم با اسم کمدی هم‌خوانی دارد و هم با نفس کمدی به طور صرف. ضمن این‌که در اجرا هم به نام این بزرگان اشاره می‌شود که خود،  کارکرد این طرح جلد را دوچندان می‌سازد.

کمدی استشمامات  به درد اصلی ادبیات نمایشی که همان فیلم‌نامه‌ی ضعیف است گرفتار نیست و همان‌طور که اشاره کردم از نمایشنامه‌ای قوی به قلم امید طاهری بهره می‌برد. نمایش دارای چفت و بست بالایی است که خیلی خوب توسط میثم عبدی کارگردانی شده و به جرئت می‌توان گفت کمدی استشمامات طنزی فاخر است، فارغ از هرگونه لوده‌گی که به شکلی گزنده و زهردار حرفش را می‌زند، انتقاد می‌کند و به شکلی پانورامایی و با اشراف از موضوعی که مطرح کرده رونمایی می‌کند.

کمدی استشمامات اثری است چند لایه،  با آغاز و پایانی خوب که جا برای امضای مخاطب هم دارد و این مطلب ارزش این کمدی را بالاتر می‌برد. شخصیت‌ها در این روایت به جا و هوشمندانه انتخاب شده‌ و در کنار هم قرار گرفته‌اند و در طول روایت ایجاب‌هایی متناسب با  روایت متن در ادامه‌ی یکدیگر قرار گرفته‌اند و این اثر دارای فاصله‌گذاری منطقی است.

موسیقی نمایش که در زاویه‌ای خارج از سالن گوشه به طور زنده اجرا می‌شود کاملن مطنبق با فضای اثر است و به عنوان نخستین جزء اثر مخاطب را به خوبی با خودش همراه می‌سازد، تا جایی که بیننده با اثر درگیر ‌شود، آن‌وقت به نرمی کمرنگ می‌شود و پیش بردن مخاطب را به فضای اصلی داستان می‌سپارد و در پایان اثر دوباره پررنگ می‌شود و این یعنی موسیقی در این نمایش ساختمند، دارای ساختار است و آزار دهنده نیست، بلکه اثرگذار و مکمل است و آن جایی است که باید باشد.

بازی نور و اشکال نور جذاب است و هم‌خوان با لایه‌هایی که اجرا می‌شوند. کمدی استشمامات دارای دکوپاژ مناسبی است و خوب روایت می‌شود اما فقط قصه نیست و موضوع فراروایت بزرگی است که به طور مستقیم روایت نمی‌شود اما به زیبایی نشان داده می‌شود و به چشم می‌آید.

علاوه بر این‌، نشانه‌گذاری در کمدی استشمامات کاملن جاافتاده، زیبا و هنرمندانه است و انسان معاصر در ساخت جامعه و تحت لوای لباس‌های مختلف با کارکرد کنایه‌ای و استعاره‌ای از آثار بزرگ ادبیات و سینما و موسیقی که نماد و سمبل حوزه‌های انتقادی انسان معاصر اند به تماشا گذاشته می‌شود و در بوته‌ی نقد قرار می‌گیرد، مهم این‌که به هیچ عنوان تقلیدی صورت نمی‌پذیرد،  اما به خوبی از کارکرد سمبلیک آن‌ها استفاده می‌شود.

کمدی استشمامات همان‌طور که اشاره شد طنز فاخری است که با تکیه بر اجزاء قدرتمند خود و با بهره‌گیری از کیفیت‌های نمایش حرفش را خوب و منطقی می‌زند،  نه بیننده را جا می‌گذارد و نه از او عقب می‌افتد، بلکه  تا لحظه‌ی آخر مخاطب را همراه خود دارد. در کمدی استشمامات قرار نیست مخاطب به هر قیمتی بخندد، قرار است و اتفاقن همین‌طور هم می‌شود که ضمن این‌که تأمل می‌کند و به فکر فرو می‌رود، می‌خندد. به این دلیل که شخصیت‌ها ما به ازای بیرونی داشته و با خلاقیتی هوشمندانه در کنار هم قرار گرفته‌اند.

مواردی که مطرح شد از چشم مخاطبی است که یک بار نمایش را دیده  و همین کیفیت‌ها کافی است که توصیه کنم تا 7 بهمن فرصت دارید کمدی استشمامات را از دست ندهید، زیرا غیر از مواردی که به ذهن‌ام خطور کرد و به طور مختصر به آن‌ها اشاره رفت، کمدی استشمامات دارای کیفیت‌ها و ظرافت‌های دیگری هم هست که به طور قطع از آن‌ها لذت خواهید برد.